Prawo

Sprzedawca – czy to w sklepie stacjonarnym, czy internetowym – formalnie odpowiada za to, aby sprzedawana przez niego karma dla zwierząt spełniała wymogi prawa, również w zakresie prawidłowości oznakowania. Ustalmy zatem, jaką odpowiedzialność może ponieść sprzedawca za nieprawidłowe oznaczenia na etykietach. 

Z artykułu dowiesz się: 

• jakie obowiązki mają sprzedawcy w zakresie etykietowania karmy dla zwierząt, 
• jakie są sankcje za nieprawidłowe oznakowanie produktów, 
• co może zrobić Inspekcja, gdy stwierdzi naruszenie przepisów etykietowania. 

Nieprawidłowości w oznakowaniu, czyli co? 

Etykietowanie karm dla zwierząt domowych jest objęte wieloma regulacjami unijnymi i polskimi na czele z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 767/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie wprowadzania na rynek i stosowania pasz. 

Zgodnie z polską Ustawą z dnia 22 lipca 2006 r. o paszach nadzór nad prawidłowością etykietowania karm dla zwierząt domowych przy ich sprzedaży detalicznej w sklepach sprawuje Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS). Podczas kontroli Inspekcja może badać prawidłowość oznakowania karmy pod wieloma aspektami, np.: czy etykieta zawiera wszystkie informacje obowiązkowe, czy hasła marketingowe nie wprowadzają w błąd, czy czcionka jest czytelna i wreszcie czy użyte jest oznakowanie w języku polskim. Urząd może sprawdzać produkty na półce oraz te wystawione do sprzedaży w sklepie internetowym (niedawno przyjęto nawet szczegółowe regulacje, jak powinna przebiegać kontrola sprzedaży na odległość, w tym zakup kontrolny). 

Niewłaściwa jakość vs. zafałszowanie 

IJHARS w przypadku wykrycia nieprawidłowości zalicza je do jednego z dwóch rodzajów naruszeń: niewłaściwej jakości handlowej albo zafałszowania. Różnica między nimi jest znacząca, bo wpływa na to, jakie sankcje mogą być nałożone. 

Zgodnie z Ustawą z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych jakość handlowa są to „cechy artykułu rolno-spożywczego dotyczące jego właściwości organoleptycznych, fizykochemicznych i mikrobiologicznych w zakresie technologii produkcji, wielkości lub masy oraz wymagania wynikające ze sposobu produkcji, opakowania, prezentacji i oznakowania, nieobjęte wymaganiami sanitarnymi, weterynaryjnymi lub fitosanitarnymi”. Niewłaściwą jakością handlową w przypadku oznakowania karmy może być choćby częściowo naderwana etykieta czy słabo czytelne (wypłowiałe) informacje na niej zawarte. 

Z kolei zafałszowanie jest podwyższonym (kwalifikowanym) rodzajem odpowiedzialności. Ustawa za produkt zafałszowany rozumie m.in. taki, w którym zostały wprowadzone zmiany (np. dotyczące oznakowania) mające na celu ukrycie jego rzeczywistego składu lub innych właściwości, jeżeli niezgodności te lub zmiany w istotny sposób naruszają interesy konsumentów. Przykładem zafałszowania może być brak użycia prawidłowej nazwy produktu czy obecność na etykiecie haseł wprowadzających w błąd. 

Kary finansowe 

Jednymi z najczęstszych sankcji, które mogą być nałożone na sprzedawcę karmy za nieprawidłowe znakowanie, są kary finansowe. Przepisy przewidują dwa ich podstawowe rodzaje: grzywny oraz administracyjne kary pieniężne. Są między nimi istotne różnice. 

Grzywna jest sankcją karną. Jest ona nakładana na konkretną osobę, na przykład na właściciela sklepu, najczęściej w formie mandatu karnego. W przypadku grzywien o wyższej kwocie Inspekcja może skierować wniosek do sądu o ukaranie grzywną. 

Z kolei administracyjna kara pieniężna jest środkiem administracyjnym i jest nakładana na podmiot, który prowadzi działalność gospodarczą (głównie jednoosobowe działalności lub spółki). W przypadku niewłaściwej jakości handlowej kara jest ograniczona kwotą wskazaną w przepisach (podstawowe widełki w tym zakresie wynoszą od 500 zł do pięciokrotnej wartości korzyści majątkowej uzyskanej przez wprowadzenie produktów do obrotu). W przypadku zafałszowania kara jest ustalana w odniesieniu do przychodów – maksymalna jej wysokość wynosi 10% rocznego przychodu. 

Należy przy tym zaznaczyć, że Inspekcja, nakładając karę pieniężną, dokonuje jej miarkowania. Uwzględniany jest szereg okoliczności, które mogą wpływać na jej wysokość, m.in. zakres naruszenia, dotychczasową działalność i wielkość przychodu. 

Ważne! 

Nieprawidłowości w etykietowaniu mogą skutkować nałożeniem przez Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych różnych sankcji, w tym grzywien i kar pieniężnych. 

Środki nadzoru 

Poza sankcjami finansowymi Inspekcja może użyć środków, których rezultatem będzie wstrzymanie sprzedaży produktu o nieprawidłowym oznakowaniu. IJHARS może nakazać m.in. wycofanie produktu z obrotu, wstrzymanie jego dalszej sprzedaży czy jego przeznakowanie na prawidłowe (gdy na przykład na etykiecie brakuje oznaczeń w języku polskim lub wszystkich wymaganych przepisami). 

Informowanie konsumentów 

Inspekcja może nakazać również poinformowanie konsumenta o nieprawidłowościach. Szczególnym rodzajem takiej sankcji jest opublikowanie decyzji o zafałszowaniu na stronie Głównego Inspektoratu IJHARS: https://www.gov.pl/web/ijhars/zafalszowane-artykuly-rolno-spozywcze. Należy zaznaczyć, że w tym wykazie są podane informacje o tym, kto dokładnie (jaki podmiot) sprzedawał zafałszowaną karmę.  

Charakter prawny odpowiedzialności 

Przepisy prawa paszowego (rozporządzenie nr 767/2009) wyraźnie wskazują, że każdy podmiot, który wprowadza do obrotu karmy (w tym je sprzedaje) ponosi odpowiedzialność za prawidłowość jej oznakowania.  

Odpowiedzialność ta – jak zostało wyżej wykazane – wynika z przepisów prawa i ma głównie charakter administracyjny. Sankcje są nakładane przez organ administracyjny na podmiot, przeciwko któremu toczy się postępowanie. Może to być również sprzedawca, nawet taki, którego nazwa nie widnieje na etykiecie sprzedawanego produktu.  

Powstaje zatem pytanie, czy można zwolnić się z takiej odpowiedzialności, np. dzięki umowie między sprzedawcą a dostawcą. Odpowiedź jest krótka: nie. W tym zakresie istnieje utarte orzecznictwo sądów unijnych i polskich, które jasno wskazuje, że nie można uwolnić się z odpowiedzialności administracyjnej (np. kar pieniężnych) w drodze umowy.  

Można jednak zawrzeć umowę dotyczącą odpowiedzialności cywilnej, w której np. dostawca zobowiąże się do zwrotu kary pieniężnej sprzedawcy, gdy ten ją dostanie. Takie rozwiązanie jest dopuszczalne, dlatego warto zawierać umowy w tym zakresie. 

Zapamiętaj! 

Każdy sprzedawca karmy dla zwierząt domowych powinien być świadomy, że odpowiada za prawidłowość znakowania sprzedawanych karm. Nawet w sytuacji, gdy jego nazwa nie widnieje na etykiecie. Sankcje nakładane przez Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych mogą przybierać charakter karny (grzywny) lub częściej administracyjny (m.in. administracyjne kary pieniężne, zakaz sprzedaży). Żadna umowa nie zabezpieczy sprzedawcy przed sankcjami nakładanymi z urzędu, można jednak (i warto) zawrzeć umowę z dostawcą w przedmiocie ewentualnego zwrotu kosztów w przypadku zakwestionowania oznaczeń na etykietach. 

Wiele osób prowadzących sklepy zoologiczne może nawet się nie zastanawiać, czy muzyka, którą puszczają w swoim lokalu, jest legalna. Warto pamiętać, że rozpowszechniając muzykę w sklepie, dosyć łatwo jest złamać przepisy lub naruszyć czyjeś prawa do utworów. W przypadku zgłoszenia, np. przez kogoś „życzliwego”, sprawa może skończyć się nawet w sądzie. Na co zatem warto uważać?

Piosenka = utwór

Przede wszystkim każda piosenka czy album jest utworem w rozumieniu prawa autorskiego. Z kolei prawie każdy utwór wchodzi w skład czyjegoś prawa autorskiego majątkowego, a jego włącznie w sklepie będzie jego publicznym rozpowszechnieniem. Jeśli nie jesteśmy autorem tego utworu, to zawsze musimy się liczyć z uprawnieniami podmiotów, które zarządzają tymi prawami – niezależnie, czy to będą sami twórcy, czy organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (OZZ). Dotyczy to również sytuacji, gdy włączamy posiadany przez nas album z muzyką czy na przykład radio.

Wykupienie licencji

Legalność puszczanej muzyki możemy sobie zapewnić na kilka sposób. Podstawowym rozwiązaniem jest wykupienie licencji od organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, typu ZAIKS, STOART, ZPAV czy SAWP. Każda organizacja ustala własne warunki i zasady wykupienia licencji na udostępnianie muzyki w sklepie.

Poza tymi organizacjami istnieją również inne firmy, od których można wykupić licencję. Niekiedy skorzystanie z ich usług jest tańsze niż z OZZ. Różne internetowe platformy gromadzą utwory muzyczne bezpośrednio od artystów i odpłatnie udostępniają je w sieci z pominięciem pośredników (np. OZZ). Należy zaznaczyć, że mówimy o specjalnych platformach internetowych, które oferują tego rodzaju usługi. Popularne serwisy streamingowe (typu Spotify) zastrzegają, że są one przeznaczone wyłącznie do użytku osobistego, a nie do celów komercyjnych. Przykładowo na stronie Spotify można wyczytać, że „zabronione jest odtwarzanie muzyki ze Spotify w miejscach publicznych, świadczących usługi biznesowe, takich jak puby, restauracje, szkoły, sklepy, salony, szkoły tańca, stacje radiowe itd.”.

Możesz legalnie puszczać muzykę, korzystając z kilku metod. Najprostszym sposobem jest zakup licencji od organizacji zarządzających prawami autorskimi, jak ZAIKS, STOART, ZPAV lub SAWP.

Kary

Jeśli bezprawnie rozpowszechniamy utwór, to możemy spodziewać się otrzymania pozwu od podmiotu uprawnionego (twórcy lub organizacji, która prawami takiego twórcy zarządza). Wspomniane organizacje nieraz przeprowadzają kontrole lokalów usługowych w zakresie legalności rozpowszechniania muzyki.

Ponadto takie działanie może zostać potraktowane jako przestępstwo. Za bezprawne rozpowszechnianie utworów przepisy prawa przewidują grzywnę, karę ograniczenia wolności oraz nawet pozbawienia wolności do lat 3 – gdy sprawca dopuszcza się takiego czynu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Wszczęcie postępowania może nastąpić np. na skutek kontroli policji.

autor: Patryk Kalinowski, prawnik

www.food-law.pl

W ostatnim czasie przyjęto wiele nowych regulacji prawnych dotyczących opakowań. Do polskiego prawa wdrożono między innymi wymogi dyrektywy plastikowej i stworzono system kaucyjny. Czeka nas jednak przyjęcie kolejnych nowych przepisów prawa, które mają wprowadzić coraz to nowe obowiązki. Ma to związek z wdrażaniem przez Unię Europejską i Polskę wymogów Europejskiego Zielonego Ładu oraz gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ). Z jednej strony dąży się do ograniczania ilości powstawania odpadów z opakowań, a z drugiej do maksymalizacji ich ponownego wykorzystania. Ten trend regulacyjny nie omija również opakowań karm dla zwierząt. W tym oraz w kolejnych tekstach będziemy dla Państwa opisywać zmiany prawa obejmujące ten temat. Poniższy artykuł przedstawia nadchodzące zmiany dotyczące nowych obowiązkowych oznaczeń na etykietach karm dla zwierząt.

Z artykułu dowiesz się:

• Jakie wpływ nowe regulacje opakowań mają na branżę pet food?
• Jakie zmiany niesie Europejski Zielony Ład dla producentów opakowań?
• Jakie są nowe wymogi dotyczące etykietowania karm dla zwierząt?

Nowe regulacje dotyczące opakowań w branży pet food

Nowe regulacje opakowaniowe wprowadziły już kilka obowiązkowych oznaczeń, m.in. oznaczenie systemu kaucyjnego[1] czy tzw. żółwika, ostrzegającego o zawartości plastiku np. w kubkach jednorazowych[2]. Zmiany te dotychczas omijały produkty pet food. To się jednak ma zmienić, gdyż w trakcie procesu legislacyjnego są projekty dwóch aktów prawnych, których przyjęcie będzie oznaczało obowiązek stosowania na etykietach wielu kategorii produktów (w tym również na karmach) nowych oznaczeń: segregacji odpadów z opakowań oraz wskazywania materiałów opakowaniowych.

A. Oznaczenie segregacji odpadów z opakowań

Coraz częściej na polskim rynku można spotkać oznaczenia wskazujące konsumentom, do jakiego kontenera z odpadami powinni wyrzucać dane opakowania. Obecnie są to oznaczenia dobrowolne (nieobowiązkowe). To się jednak ma zmienić, gdyż projekt ustawy o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (nr projektu z wykazu: UC81) zakłada, że na każdym opakowaniu przeznaczonym dla gospodarstwa domowego mają się znaleźć takie oznaczenia.

W projekcie tej ustawy czytamy:

1a. Przedsiębiorca wprowadzający produkty w opakowaniach ma obowiązek umieszczać na opakowaniach oznakowania wskazujące na sposób selektywnego zbierania odpadów powstałych z tych opakowań według frakcji odpadów, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2021 r. poz. 888).

1b. Oznakowanie, o którym mowa w ust. 1a, musi zostać dostosowane tak, aby mogły korzystać z niego osoby niedowidzące i niewidome.

Do przedstawionego projektu można dodać kilka praktycznych komentarzy:

• Przede wszystkim nie przewiduje się stworzenia jednego określonego wzoru oznaczenia. Każdy znakujący produkty będzie musiał stworzyć własne oznaczenie.
• Oznaczenia mają bazować na podziale odpadów opakowaniowych na frakcje określone w rozporządzeniu Ministra Klimatu[3]. Frakcje te będą musiały być podane w oznaczeniu, jednak projekt nie przewiduje obowiązku, aby stosować również kolorystykę właściwą dla kontenera na daną frakcję. Oznacza to, że to nie będzie wymagane kolorowe oznaczenie.
• Co do obowiązku dostosowania oznaczenia dla osób niedowidzących i niewidomych to istnieje dosyć duże prawdopodobieństwo, że wymóg ten nie znajdzie się w ostatecznej wersji ustawy. Podczas konsultacji społecznych zostało bowiem zgłoszonych bardzo wiele zastrzeżeń dotyczących praktycznej możliwości wykonania tego obowiązku na stosowanych w Polsce opakowaniach. Ponadto sami twórcy ustawy w uzasadnieniu nie wyjaśnili, w jaki sposób należałoby taki obowiązek wypełnić.
• Projekt ustawy przewiduje nakładanie administracyjnych kar pieniężnych w wysokości od 10 000 zł do 500 000 zł w przypadku niezamieszczenia oznaczenia lub braku jego dostosowania dla osób niedowidzących i niewidomych. Szczególnie warto zwrócić uwagę na minimalny, ale bardzo wysoki próg kary.
• Znaczenia oznakowania. W innym miejscu projektu zaznaczono, że urzędem kontrolującym poprawność zastosowanego oznaczenia ma być Inspekcja Ochrony Środowiska. Dojdzie więc kolejny urząd uprawniony do kontrolowania znakowania karm dla zwierząt.

Sam projekt został opublikowany i trafił do konsultacji społecznych jeszcze w 2021 roku. Natomiast nie trafił jeszcze do Sejmu. Dlatego trudno przewidzieć, kiedy oraz w jakim kształcie ustawa zostanie ostatecznie przyjęta. Można jednak oczekiwać, że w najbliższych miesiącach nowy rząd oraz parlament będą kontynuować pracę nad ustawą, gdyż ma ona tworzyć wymagany przez prawo unijne system Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP). W ramach tego systemu każdy producent wprowadzający na rynek produkt w opakowaniu będzie musiał ponosić za to dodatkową odpowiedzialność. Jednym z elementów tej odpowiedzialności ma być właśnie stosowanie nowego oznaczenia.

B. Oznaczenie materiałów opakowaniowych

Zmiany wymogów etykietowania opakowań nadchodzą również ze strony prawodawców unijnych. Od 2022 roku powstaje bowiem zupełnie nowe unijne rozporządzenie dotyczące opakowań[4]. Będzie ono dotyczyło wszystkich opakowań stosowanych dla produktów w całej UE, w tym także opakowań produktów pet food oraz innych artykułów dla zwierząt. Jednym z wymogów tego projektu jest wprowadzenie obowiązkowego oznaczenia materiałów, z których wykonane jest dane opakowanie.

Obecnie stosowanie oznaczeń materiałów opakowaniowych jest w Polsce nieobowiązkowe. Polskie przepisy określają wzory dobrowolnych oznaczeń w tym obszarze[5]. W niektórych państwach unijnych istnieją jednak wymogi używania takich oznaczeń (np. we Włoszech). Nowe rozporządzenie ma uporządkować wskazywanie na użyte opakowaniowe w całej Unii Europejskiej. Na wszystkich opakowaniach – poza transportowymi – takie oznaczenie będzie musiało się znaleźć. Wymóg ten dotyczy również opakowań stosowanych w e-commerce.

Chociaż projekt rozporządzenia ma ujednolicać prawo w całej UE, to nie przewiduje jednego konkretnego wzoru oznaczenia. Prawdopodobnie ma być on określony przez Komisję Europejską w rozporządzeniu wykonawczym, które w przyszłości zostanie wydane do omawianego podstawowego rozporządzenia.

Jeśli chodzi o termin wejścia w życie, to projekt zakłada, że znakowanie stanie się obowiązkowe po upływie jednego roku od przyjęcia uchwały/rozporządzenia. Obecne prace legislacyjne najprawdopodobniej zakończą się w 2024 roku. Można zatem zakładać, że nowe oznaczenia trzeba będzie stosować w perspektywie najbliższych 2–3 lat.

…

Będziemy Państwa informować o dalszych pracach legislacyjnych dotyczących przedstawionych oznaczeń. Warto jednak już teraz rozważyć, w jaki sposób dostosować się do nowych wymogów etykietowania. Pomagamy bezpiecznie przygotować się na nadchodzące zmiany. Znajdziecie nas Państwo na https://food-law.pl/.

[1] Ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw.

[2] Ustawa z 14 kwietnia 2023 r. o zmianie ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej oraz niektórych innych ustaw – implementacja dyrektywy plastikowej.

[3] Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 maja 2021 r. w sprawie sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów.

[4] Wniosek dotyczący Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, zmieniającego rozporządzenie (UE) 2019/1020 i dyrektywę (UE) 2019/904 oraz uchylające dyrektywę 94/62/WE.

[5] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 3 września 2014 r. w sprawie wzorów oznakowania opakowań.

autor: Patryk Kalinowski, prawnik
https://food-law.pl/