Jakiś czas temu omawialiśmy dla Państwa odpowiedzialność sprzedawcy za znakowanie karmy. Przypadek ekokarm jest szczególny, gdyż karmy ekologiczne są w prawie bardzo mocno chronione. Zatem jak i za co odpowiada sprzedawca takich karm?
Z artykułu dowiesz się:
- jakie przepisy regulują sprzedaż karm ekologicznych i jakie są konsekwencje ich naruszenia,
- jakie wymogi certyfikacji muszą spełniać sprzedawcy karm ekologicznych,
- jakie sankcje grożą za nieprawidłowe znakowanie i sprzedaż karm ekologicznych.
Karma ekologiczna, czyli jaka?
Prawo unijne bardzo restrykcyjnie podchodzi do tego, jakie produkty mogą być nazywane ekologicznymi (inaczej: „bio” lub „eko”). Wymogi dla takich produktów określa Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007. W skrócie: produkt może być sprzedawany jako ekologiczny, jeśli spełnia odpowiednie wymogi tego rozporządzenia. Dotyczą one przede wszystkim aspektów takich jak: składniki, zastosowane procesy produkcyjne, znakowanie czy pozostawanie pod nadzorem oraz certyfikacją odpowiednich urzędów i jednostek.
Dodajmy, że karmy dla zwierząt (jako szczególny rodzaj pasz) są objęte wymogami ww. rozporządzenia, jeśli są produktami pochodzenia rolnego. Pochodzenia rolnego będą produkty zarówno roślinne (np. ze zbóż), jak i zwierzęce (np. wyroby mięsne). Zatem większość dostępnych na rynku karm może być traktowana jako potencjalnie ekologiczne.
Ważne!
Prawo Unii Europejskiej określa surowe wymogi, które muszą spełniać produkty, aby mogły być nazywane ekologicznymi, zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2018/848. Produkty te muszą odpowiadać określonym standardom dotyczącym składników, procesów produkcyjnych i znakowania oraz podlegać nadzorowi i certyfikacji.
Wymogi dla sprzedaży karm ekologicznych
Co do zasady łańcuch dostaw produktów ekologicznych objęty jest ścisłym nadzorem urzędów i wymogami uzyskania odpowiedniej certyfikacji. W przypadku sprzedaży detalicznej karmy ekologicznej w sklepie (on-line lub stacjonarnym – bez różnicy) podmiot musi zarejestrować się w Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS). Jest to taka sama rejestracja jak w przypadku sprzedaży karm nieekologicznych.
W przypadku obowiązku uzyskania certyfikacji sytuacja jest bardziej skomplikowana. Rozporządzenie nr 2018/848 wymaga bowiem, aby przed wprowadzeniem do obrotu wszelkich produktów oznaczonych jako „ekologiczne” podmioty produkujące, przygotowujące, dystrybuujące lub przechowujące produkty ekologiczne uzyskały odpowiednią certyfikację ekologiczną (tj. otrzymały certyfikat).
Z tego obowiązku zwolnione są podmioty, które sprzedają opakowane produkty ekologiczne bezpośrednio konsumentowi lub użytkownikowi końcowemu – pod warunkiem, że nie produkują, nie przygotowują ani nie przechowują do celów innych niż związane z punktem sprzedaży lub przywozem takich produktów z państwa trzeciego, ani nie zlecają podwykonawstwa tych czynności innemu podmiotowi. W skrócie: jeśli prowadzona jest wyłącznie sprzedaż detaliczna, to nie ma obowiązku uzyskiwania certyfikatu. Jeśli dodatkowo dochodzi np. magazynowanie karmy w osobnym magazynie (przed etapem sprzedaży detalicznej), to uzyskanie certyfikacji może okazać się konieczne.
Etykietowanie
Każda karma ekologiczna powinna być odpowiednio oznakowana. Podstawowym wymogiem z rozporządzenia nr 2018/848 jest używanie loga produkcji ekologicznej, tzw. ekoliścia (którego wzór jest szczegółowo określony w przepisach), wraz z kodem jednostki certyfikującej (której podlega podmiot, który zrealizował ostatni etap produkcji lub przygotowania) oraz oznaczeniem pochodzenia produktu.
Co więcej, karmy dla zwierząt są objęte dodatkowymi wymogami Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2419 z dnia 18 października 2023 r. w sprawie znakowania ekologicznej karmy dla zwierząt domowych. Dotyczą one m.in. składników takich karm oraz deklaracji na etykiecie.
Co istotne, sprzedawca karmy (nawet jeśli sam nie ingeruje w żaden sposób w etykietę) jest odpowiedzialny za to, aby spełniała ona wszystkie wymogi dla produktów ekologicznych. Warto zatem w umowie z dostawcami zawrzeć odpowiednie zapisy, które pozwolą rozłożyć ryzyko w przypadku ewentualnych nieprawidłowości.
Ważne!
Sprzedawca karmy ponosi odpowiedzialność za to, aby etykieta produktu była zgodna ze wszystkimi wymogami dotyczącymi produktów ekologicznych, nawet jeśli sam nie wprowadza żadnych zmian na etykiecie.
Sankcje
W artykule „Odpowiedzialność prawna sprzedawcy za etykietowanie karmy” z wydania kwietniowego zostały omówione podstawowe sankcje za nieprawidłowości w znakowaniu sprzedawanych karm. Będą one miały zastosowanie również w przypadku karm ekologicznych. Urząd może zatem np. zakazać sprzedaży produktów objętych nieprawidłowościami.
Ponadto w przypadku karm ekologicznych odpowiedzialność ta będzie bardziej surowa. Sprzedawca powinien tu również pamiętać o sankcjach wynikających z polskiej Ustawy z dnia 23 czerwca 2022 r. o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej.
Zgodnie z tą ustawą:
- w przypadku wprowadzania do obrotu produktów niedopuszczonych do stosowania w produkcji ekologicznej, które zostały oznakowane w sposób sugerujący, że dane produkty są dopuszczone zgodnie z przepisami rozporządzenia 2018/848 do stosowania w produkcji ekologicznej (w tym przez oznakowanie określeniem „ekologiczny” lub pochodną tego określenia, lub określeniem „eko” lub „bio”), sprzedawca podlega karze pieniężnej w wysokości do 200% korzyści majątkowej, którą uzyskał lub którą mógłby uzyskać za wprowadzony do obrotu produkt;
- w razie wprowadzania do obrotu produktu rolnictwa ekologicznego jako produkt rolnictwa ekologicznego, który został oznakowany z naruszeniem wymogów rozporządzenia 2018/848, sprzedawca podlega karze pieniężnej w wysokości do trzykrotności przeciętnego wynagrodzenia za rok poprzedzający rok wszczęcia postępowania w sprawie nałożenia kary;
- w przypadku wprowadzania do obrotu produkt, który nie jest objęty certyfikatem ekologicznym, ale jest oznakowany jako produkt rolnictwa ekologicznego, sprzedawca podlega karze pieniężnej w wysokości do 200% korzyści majątkowej, którą uzyskał lub którą mógłby uzyskać za wprowadzone do obrotu produkty, nie niższej jednak niż 1000 zł.
IJHARS, ustalając wysokość kary, uwzględnia stopień szkodliwości czynu, zakres naruszenia, dotychczasową działalność podmiotu dokonującego naruszenia i wielkość korzyści majątkowej, którą podmiot ten uzyskał lub którą mógłby uzyskać w związku z naruszeniem. Co prawda w przypadku niskiego stopnia szkodliwości czynu, niewielkiego zakresu naruszenia i braku stwierdzenia istotnych uchybień w dotychczasowej działalności podmiotu dokonującego naruszenia urząd może odstąpić od wymierzenia kar pieniężnych, lecz dotyczy to jedynie niektórych naruszeń wymienionych w ustawie. Gdy decyzja o wymierzeniu kary stała się ostateczna, obowiązkiem jest jej opłacenie w ciągu 30 dni.
Zapamiętaj!
Sprzedaż karmy ekologicznej z naruszeniem przepisów może się wiązać z dotkliwymi sankcjami nakładanymi przez Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Należy tu się liczyć z wydaniem zakazu sprzedaży takich produktów oraz wysokimi karami finansowymi.
autor: dr Patryk Kalinowski, prawnik
